جابجایی پروتز سینه زمانی اتفاق می‌افتد که ایمپلنت از موقعیتی که هنگام جراحی برای آن در نظر گرفته شده، حرکت کند و در نتیجه فرم، تقارن یا محل قرارگیری سینه تغییر کند. این اتفاق ممکن است مدت کوتاهی پس از عمل یا حتی ماه‌ها و سال‌ها بعد ایجاد شود. پایین آمدن بیش از حد پروتز، حرکت آن به سمت کنار قفسه سینه، بالا ماندن پروتز یا چرخش ایمپلنت از شکل‌های مختلف این مشکل هستند. شناخت نشانه‌های اولیه و مراجعه به‌موقع به جراح می‌تواند از شدیدتر شدن تغییر فرم سینه جلوگیری کند.
جابجایی پروتز سینه چیست؟
در جراحی پروتز، ایمپلنت داخل فضایی مشخص یا همان «پاکت پروتز» قرار می‌گیرد. این فضا با توجه به آناتومی بدن، کیفیت بافت، اندازه پروتز و تکنیک انتخاب‌شده توسط جراح طراحی می‌شود. اگر پروتز در ادامه از موقعیت مناسب خود خارج شود، اصطلاحاً malposition یا جابجایی پروتز سینه ایجاد شده است.جابجایی می‌تواند به سمت پایین، بالا، داخل یا خارج سینه اتفاق بیفتد و گاهی نیز پروتز داخل پاکت خود می‌چرخد. شدت این تغییر در همه افراد یکسان نیست؛ در بعضی موارد تنها تفاوت مختصری بین دو سینه دیده می‌شود، اما در موارد شدیدتر تغییر فرم کاملاً قابل مشاهده است.جابجایی پروتز یکی از عوارض شناخته‌شده جراحی با ایمپلنت است، اما وقوع آن اجتناب‌ناپذیر نیست. بررسی دقیق بافت و قفسه سینه، انتخاب صحیح اندازه پروتز و طراحی مناسب محل قرارگیری ایمپلنت می‌تواند احتمال بروز آن را کمتر کند.
علائم جابجایی پروتز سینه چیست؟
نشانه‌های جابجایی بسته به جهت حرکت پروتز متفاوت است. بعضی تغییرات به‌تدریج ایجاد می‌شوند و فرد هنگام مقایسه دو سینه متوجه آنها می‌شود.
مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- ایجاد عدم تقارن جدید بین دو سینه
- پایین‌تر قرار گرفتن یک پروتز نسبت به سمت مقابل
- حرکت پروتز به سمت زیر بغل
- نزدیک شدن غیرطبیعی دو سینه به یکدیگر
- بالا ماندن غیرطبیعی یکی از پروتزها
- تغییر موقعیت نوک سینه نسبت به برجستگی سینه
- تغییر شکل قسمت پایینی سینه
- احساس حرکت غیرطبیعی پروتز در بعضی وضعیت‌های بدن
- تغییر فرم سینه هنگام دراز کشیدن
- ایجاد فرم غیرطبیعی یا نامتناسب نسبت به نتیجه اولیه جراحی
درد همیشه جزء علائم اصلی جابجایی نیست. بنابراین ممکن است فرد بدون درد، تنها متوجه تغییر فرم یا عدم تقارن شود. در مقابل، اگر تغییر شکل سینه با درد جدید، سفتی قابل توجه، تورم یا سایر علائم غیرمعمول همراه باشد، باید احتمال مشکلات دیگری مانند انقباض کپسولی، تجمع مایع یا پارگی و ترکیدن پروتز سینه نیز بررسی شود.
انواع جابجایی پروتز سینه
پروتز تنها در یک جهت حرکت نمی‌کند. بررسی‌های علمی جابجایی ایمپلنت را به انواع تحتانی، فوقانی، جانبی، داخلی و چرخشی تقسیم می‌کنند.
پایین آمدن پروتز سینه
حرکت پروتز به سمت پایین یکی از حالت‌های شناخته‌شده جابجایی است که گاهی با اصطلاح Bottoming Out نیز شناخته می‌شود. در این حالت پروتز پایین‌تر از موقعیت مناسب قرار می‌گیرد و فاصله نوک سینه تا چین زیر سینه بیشتر می‌شود.ممکن است نوک سینه ظاهراً بیش از حد بالا دیده شود، در حالی که مشکل اصلی پایین آمدن ایمپلنت است. ضعف بافت نگهدارنده، باز شدن بیش از اندازه پاکت یا انتخاب پروتزی که تناسب مناسبی با بافت فرد ندارد می‌تواند در ایجاد این حالت نقش داشته باشد.
جابجایی پروتز به سمت کنار سینه
گاهی پروتز به سمت خارج قفسه سینه و زیر بغل حرکت می‌کند. این مسئله ممکن است هنگام ایستادن چندان واضح نباشد، اما زمانی که فرد به پشت دراز می‌کشد، فاصله بین دو سینه بیشتر می‌شود یا پروتز بیش از حد به سمت پهلو حرکت می‌کند.بزرگ بودن فضای خارجی پاکت پروتز و خصوصیات آناتومیک قفسه سینه از عوامل مؤثر در این نوع جابجایی هستند.
بالا ماندن پروتز سینه
در برخی افراد یکی از پروتزها در موقعیتی بالاتر از حد انتظار باقی می‌ماند. در هفته‌های ابتدایی بعد از عمل باید بین بالا بودن موقتی پروتز و جابجایی واقعی تفاوت قائل شد؛ زیرا نتیجه نهایی جراحی در همان روزهای اول قابل قضاوت نیست و با کاهش تورم و تغییرات بافتی، موقعیت سینه‌ها نیز تغییر می‌کند.اگر اختلاف موقعیت پروتزها باقی بماند یا بعد از یک دوره طبیعی ترمیم ایجاد شود، معاینه جراح لازم است.
حرکت پروتزها به سمت وسط قفسه سینه
در نوع دیگری از جابجایی، یک یا هر دو پروتز بیش از حد به سمت خط وسط قفسه سینه حرکت می‌کنند. در موارد شدید ممکن است مرز طبیعی بین دو سینه کاهش پیدا کند. این وضعیت با نام Symmastia شناخته می‌شود و معمولاً به بررسی تخصصی نیاز دارد.
چرخیدن پروتز سینه
چرخش زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که شکل پروتز به جهت قرارگیری آن وابسته باشد. به همین دلیل پروتز سینه گرد یا اشکی نیز شکل ایمپلنت یکی از موارد مهم در برنامه‌ریزی قبل از عمل محسوب می‌شود.هر تغییری در فرم سینه به معنای چرخیدن پروتز نیست و تشخیص باید پس از معاینه انجام شود.
علت جابجایی پروتز سینه چیست؟
معمولاً نمی‌توان یک علت واحد را برای همه افراد مشخص کرد. در بسیاری از موارد مجموعه‌ای از شرایط بافت، نوع پروتز و نحوه تشکیل یا تغییر پاکت در ایجاد مشکل نقش دارند.
| عامل | تأثیر احتمالی |
|---|---|
| طراحی نامناسب پاکت پروتز | امکان حرکت ایمپلنت در یک جهت خاص را افزایش می‌دهد |
| ضعف یا نازکی بافت سینه | حمایت کمتری از وزن پروتز ایجاد می‌کند |
| انتخاب نامتناسب اندازه پروتز | فشار بیشتری به بافت‌های نگهدارنده وارد می‌کند |
| تغییرات وزن یا بافت سینه | می‌تواند فرم و حمایت اطراف ایمپلنت را تغییر دهد |
| بارداری و تغییر حجم سینه | ممکن است بافت پوشاننده پروتز را تغییر دهد |
| انقباض کپسولی | می‌تواند موقعیت یا فرم پروتز را تحت تأثیر قرار دهد |
| ضربه یا فشار قابل توجه | در بعضی شرایط می‌تواند روی موقعیت ایمپلنت اثر بگذارد |
| فعالیت زودهنگام بعد از عمل | ممکن است روند تثبیت اولیه بافت‌ها را مختل کند |
مرورهای علمی نیز عوامل مربوط به آناتومی بیمار، تکنیک جراحی، انتخاب ایمپلنت و کیفیت بافت را از عوامل مؤثر در ایجاد malposition معرفی کرده‌اند.
آیا اندازه پروتز در جابجایی آن تأثیر دارد؟
اندازه ایمپلنت باید متناسب با عرض قفسه سینه، مقدار بافت موجود، خاصیت ارتجاعی پوست و فرم مورد انتظار فرد انتخاب شود. انتخاب پروتز صرفاً بر اساس تمایل به بزرگ‌تر شدن سینه تصمیم مناسبی نیست.یک ایمپلنت بزرگ‌تر، وزن و فشار بیشتری به بافت‌های نگهدارنده وارد می‌کند و اگر با ظرفیت بافت تناسب نداشته باشد، می‌تواند احتمال تغییرات بعدی را افزایش دهد. به همین دلیل در انتخاب بهترین سایز پروتز سینه علاوه بر نتیجه ظاهری، ویژگی‌های بدنی هر فرد نیز اهمیت زیادی دارد.
آیا جابجایی پروتز بلافاصله بعد از عمل مشخص می‌شود؟
خیر. ظاهر سینه در هفته‌های ابتدایی بعد از جراحی، نتیجه نهایی نیست. تورم، سفتی بافت‌ها و تفاوت سرعت کاهش التهاب بین دو طرف می‌تواند باعث شود سینه‌ها در ابتدا کاملاً مشابه به نظر نرسند.به همین دلیل نباید هرگونه تفاوت اولیه را جابجایی پروتز تلقی کرد. زمان مناسب برای ارزیابی نتیجه به شرایط فرد و نظر جراح بستگی دارد.در مقابل، اگر پس از دوره‌ای که فرم سینه‌ها تثبیت شده بود، یکی از آنها به‌تدریج پایین‌تر، بالاتر یا متمایل به خارج شود، بررسی علت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
جابجایی پروتز سینه چگونه تشخیص داده می‌شود؟
اولین مرحله معمولاً معاینه است. پزشک موقعیت چین زیر سینه، فاصله پروتزها از خط وسط بدن، تقارن دو طرف، موقعیت نوک سینه و نحوه قرارگیری ایمپلنت در حالت ایستاده و خوابیده را بررسی می‌کند.
سابقه جراحی نیز اهمیت دارد؛ از جمله:
- زمان انجام عمل
- نوع و اندازه پروتز
- محل قرارگیری پروتز
- زمان شروع تغییر فرم
- وجود درد، سفتی یا تورم
- سابقه ضربه یا تغییر قابل توجه وزن
در صورت وجود علائم مشکوک به مشکلات دیگر، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی را نیز در نظر بگیرد.
درمان جابجایی پروتز سینه چگونه انجام می‌شود؟
روش درمان به نوع و شدت جابجایی، کیفیت بافت، وضعیت کپسول اطراف پروتز و نتیجه مورد انتظار بیمار بستگی دارد. بنابراین یک روش ثابت برای همه افراد وجود ندارد.در تغییرات خفیف و مراحل ابتدایی، جراح ابتدا شرایط را ارزیابی می‌کند و در برخی موارد ممکن است اقدامات غیرجراحی یا پیگیری را مناسب بداند. اما جابجایی تثبیت‌شده و واضح اغلب نیازمند اصلاح جراحی است. منابع پزشکی، اصلاح پاکت موجود، ایجاد پاکت جدید و در موارد لازم تغییر ایمپلنت را از رویکردهای درمانی جابجایی مطرح کرده‌اند.
اصلاح پاکت پروتز
اگر فضای اطراف پروتز بیش از حد در یک جهت باز شده باشد، جراح می‌تواند بخشی از پاکت را محدود کرده و موقعیت مناسب‌تری برای ایمپلنت ایجاد کند. این کار ممکن است با ترمیم کپسول اطراف پروتز انجام شود.
تغییر محل قرارگیری پروتز
در بعضی موارد، وضعیت فعلی بافت یا پاکت برای حفظ نتیجه مناسب نیست و جراح ممکن است محل قرارگیری ایمپلنت را تغییر دهد. انتخاب این روش کاملاً وابسته به معاینه و شرایط هر بیمار است.
تعویض پروتز در صورت نیاز
جابجایی لزوماً به معنی نیاز به پروتز جدید نیست. اگر ایمپلنت سالم و متناسب باشد، ممکن است اصلاح موقعیت آن کافی باشد. اما اگر اندازه، شکل یا وضعیت پروتز در ایجاد مشکل نقش داشته باشد، تعویض پروتز سینه در یزد می‌تواند به‌عنوان بخشی از جراحی اصلاحی مطرح شود.
آیا جابجایی پروتز بدون جراحی درمان می‌شود؟
در همه موارد خیر. برخی جابجایی‌های بسیار زودرس ممکن است با نظر جراح تحت پیگیری یا اقدامات حمایتی قرار بگیرند، اما زمانی که پاکت پروتز تغییر شکل داده و ایمپلنت در موقعیت نامناسب تثبیت شده باشد، معمولاً نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با ماساژ یا استفاده خودسرانه از گن به محل اولیه بازگردد.حتی استفاده از فشار، ماساژ یا گن باید براساس توصیه جراح باشد؛ زیرا جهت و نوع جابجایی در افراد مختلف متفاوت است.
چگونه احتمال جابجایی پروتز سینه را کاهش دهیم؟
هیچ جراحی را نمی‌توان با احتمال صفر عارضه انجام داد، اما برنامه‌ریزی مناسب می‌تواند ریسک بسیاری از مشکلات را کاهش دهد.
مهم‌ترین اقدامات عبارت‌اند از:
- انتخاب پروتز متناسب با قفسه سینه و کیفیت بافت
- طراحی دقیق پاکت پروتز هنگام جراحی
- بررسی وضعیت پوست و بافت سینه قبل از عمل
- رعایت محدودیت فعالیت در دوره اولیه
- استفاده از سوتین یا گن در صورت تجویز پزشک
- خودداری از شروع زودهنگام تمرینات سنگین بالاتنه
- حضور در جلسات پیگیری پس از جراحی
- مراجعه در صورت مشاهده تغییر فرم جدید
اجرای صحیح مراقبت های بعد از پروتز سینه نیز بخش مهمی از دوره بهبودی است. در بررسی‌های جدید، انتخاب مناسب ایمپلنت، برنامه‌ریزی متناسب با بافت و ایجاد دقیق پاکت از عوامل مهم برای پیشگیری از جابجایی عنوان شده‌اند.بنابراین زمانی که جراحی پروتز سینه در یزد پس از ارزیابی دقیق شرایط بیمار و توسط جراحی باتجربه در جراحی‌های پستان انجام شود، می‌توان بسیاری از عوامل قابل کنترل مرتبط با جابجایی را مدیریت کرد. با این حال، حتی با بهترین تکنیک نیز نمی‌توان احتمال بروز این عارضه را به‌طور کامل صفر دانست.
چه زمانی برای تغییر فرم پروتز به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر تغییر جدیدی در تقارن سینه‌ها مشاهده کرده‌اید، یکی از پروتزها به‌تدریج پایین‌تر یا به سمت کنار حرکت کرده یا شکل سینه نسبت به ماه‌های قبل تغییر کرده است، بهتر است وضعیت توسط جراح بررسی شود.مراجعه زمانی اهمیت بیشتری دارد که تغییر فرم با درد رو به افزایش، تورم ناگهانی، قرمزی، سفتی قابل توجه یا تغییر محسوس در اندازه یک سینه همراه باشد؛ زیرا در این شرایط تنها جابجایی پروتز مطرح نیست و باید سایر علل نیز بررسی شوند.
بررسی جابجایی پروتز سینه توسط دکتر لیلا بهادرزاده
دکتر لیلا بهادرزاده، فلوشیپ جراحی پستان، متولد اردیبهشت ۱۳۵۶ در یزد است. ایشان دوره پزشکی عمومی خود را در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تهران گذراند و در سال ۱۳۸۱ فارغ‌التحصیل شد. پس از ادامه تحصیل در رشته جراحی، در سال ۱۳۸۸ با رتبه سوم بورد تخصصی فارغ‌التحصیل شد و در سال ۱۳۹۶ نیز دوره تکمیلی جراحی پستان را در ایتالیا گذراند.دکتر بهادرزاده به‌طور تخصصی در حوزه جراحی‌های زیبایی و درمانی پستان فعالیت می‌کند. در افرادی که پس از پروتز با عدم تقارن یا تغییر موقعیت ایمپلنت مواجه شده‌اند، بررسی وضعیت بافت، موقعیت پروتز و علت ایجاد تغییر، پیش از تصمیم‌گیری درباره درمان اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول
سرفه معمولی به‌تنهایی معمولاً دلیل جابجایی پروتز محسوب نمی‌شود. اگر پس از دوره نقاهت تغییر واضحی در فرم سینه ایجاد شده است، علت باید توسط پزشک بررسی شود.
همیشه خیر. گاهی تغییر موقعیت از ظاهر سینه مشخص است و در برخی موارد برای تشخیص دقیق‌تر به معاینه پزشک نیاز است.
کاهش وزن قابل توجه می‌تواند ضخامت و حمایت بافت اطراف ایمپلنت را تغییر دهد و روی ظاهر سینه اثر بگذارد، اما هر تغییر ظاهری الزاماً به معنی جابجایی پروتز نیست.
جابجایی ممکن است فقط در یک طرف یا در هر دو سینه ایجاد شود. تفاوت کیفیت بافت، پاکت پروتز و روند ترمیم دو سمت می‌تواند در ظاهر نهایی مؤثر باشد.
خود نوک سینه الزاماً جابه‌جا نمی‌شود، اما تغییر موقعیت پروتز می‌تواند نسبت بین برجستگی سینه و نوک سینه را تغییر دهد و باعث شود نوک سینه بالاتر، پایین‌تر یا نامتقارن به نظر برسد.
جمع‌بندی
جابجایی پروتز سینه می‌تواند به شکل پایین آمدن، بالا رفتن، حرکت به طرفین یا چرخش ایمپلنت دیده شود و مهم‌ترین نشانه آن معمولاً تغییر جدید در فرم یا تقارن سینه است. نوع درمان به شدت جابجایی، وضعیت بافت و شرایط پروتز بستگی دارد و در برخی موارد اصلاح جراحی پاکت لازم می‌شود. انتخاب صحیح اندازه و محل پروتز، تکنیک مناسب جراحی و رعایت مراقبت‌های دوره نقاهت می‌تواند احتمال بروز این مشکل را کاهش دهد.
