ماستیت گرانولوماتوز یا رماتیسم پستان یک التهاب مزمن و غیرسرطانی بافت پستان است که در آن تجمع سلول‌های التهابی به شکل گرانولوم در لوبول‌های پستان ایجاد می‌شود. این بیماری نخستین بار در سال ۱۹۷۲ توصیف شد و همچنان علت دقیق بروز آن به طور کامل مشخص نشده است. این بیماری اغلب در سنین باروری مشاهده می‌شود و در بسیاری از موارد چند سال پس از بارداری یا شیردهی بروز پیدا می‌کند.
از آنجا که توده ایجادشده در پستان ممکن است از نظر ظاهری مشابه بدخیمی‌های پستان باشد، تشخیص قطعی تنها بر اساس معاینه امکان‌پذیر نیست و به بررسی‌های تخصصی نیاز دارد.
علت رماتیسم پستان
علت قطعی ماستیت گرانولوماتوز هنوز مشخص نشده است ولی موارد زیر میتوانند در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند:
اختلالات ایمنی: بسیاری از متخصصان معتقدند واکنش غیرطبیعی سیستم ایمنی نسبت به بافت پستان می‌تواند زمینه‌ساز بیماری باشد. این نظریه یکی از پذیرفته‌شده‌ترین فرضیات موجود است.
عوامل هورمونی
بارداری، شیردهی و تغییرات هورمونی پس از زایمان از عوامل مرتبط با بروز این بیماری می باشند.
عوامل عفونی: در بعضی از بیماران، وجود برخی باکتری‌ها ممکن است در بروز بیماری نقش داشته باشد، اما هنوز مشخص نیست که این باکتری‌ها علت اصلی همه موارد ماستیت گرانولوماتوز هستند یا خیر. بنابراین، نقش دقیق آن‌ها همچنان در حال بررسی است.
آسیب بافتی و ترشحات داخل مجاری: نشت ترشحات لوبول‌های پستان به بافت اطراف می‌تواند واکنش التهابی شدیدی ایجاد کند و در شکل‌گیری گرانولوم‌ها نقش داشته باشد.
علائم ماستیت گرانولوماتوز
شدت علائم در بیماران مختلف یکسان نیست. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:
- وجود توده سفت در پستان
- درد یا حساسیت موضعی
- قرمزی پوست پستان
- تورم و افزایش دمای موضعی
- ترشح از نوک پستان
- تشکیل آبسه
- ایجاد زخم یا فیستول در موارد پیشرفته
- تغییر شکل پستان
- فرورفتگی نوک پستان
در برخی بیماران، علائم شباهت زیادی به سرطان التهابی پستان دارد و همین موضوع فرآیند تشخیص را پیچیده می‌کند.
بروز گرانولوماتوز ماستیت در چه کسانی شایع‌تر است؟
جدول زیر گروه‌های در معرض خطر بیشتر را نشان می‌دهد:
| گروه | توضیحات |
| زنان ۲۰ تا ۴۵ سال | بیشترین میزان بروز بیماری |
| زنان دارای سابقه بارداری | شیوع بالاتر نسبت به سایرین |
| افراد با سابقه شیردهی | به‌ویژه طی چند سال پس از زایمان |
| افراد دارای اختلالات ایمنی | در برخی مطالعات ارتباط گزارش شده است |
| مبتلایان به بیماری‌های التهابی مزمن | احتمال بروز بالاتر گزارش شده است |
بیشتر بیماران زنانی هستند که سابقه زایمان داشته‌اند و میانگین سنی آنان حدود ۳۵ سال است.
نحوه تشخیص بیماری ماستیت گرانولوماتوز چگونه است؟
تشخیص ماستیت گرانولوماتوز با رماتیسم پستان نیازمند معاینه، تصویربرداری و بیوپسی است.
معاینه بالینی: پزشک اندازه توده، وضعیت پوست و غدد لنفاوی را ارزیابی می‌کند.
سونوگرافی پستان: سونوگرافی برای شناسایی آبسه‌ها و نواحی التهابی کاربرد فراوانی دارد.
ماموگرافی: در برخی بیماران برای افتراق بیماری از ضایعات بدخیم استفاده می‌شود.
نمونه‌برداری (بیوپسی): مهم‌ترین روش تشخیص قطعی، نمونه‌برداری از بافت پستان است.
آزمایش‌های تکمیلی: گاهی برای رد بیماری‌های دیگر آزمایش‌های بیشتری درخواست می‌شود.
آیا بعد از تشخیص ماستیت گرانولوماتوز می‌توان باردار شد؟
بله در اغلب موارد ماستیت گرانولوماتوز مانعی برای بارداری آینده ایجاد نمی‌کند. با این حال زمان‌بندی بارداری به وضعیت بیماری، شدت التهاب و نوع درمان وابسته است. افرادی که داروهای مرتبط با سیستم ایمنی مصرف می‌کنند، پیش از اقدام به بارداری نیازمند مشاوره تخصصی با پزشک معالج هستند.
برای اطلاعات بیشار حتما با یک جراح پستان مشورت کنید.
درمان ماستیت گرانولوماتوز در یزد
درمان بر اساس شدت بیماری، اندازه ضایعات و شرایط هر بیمار انتخاب می‌شود.
مراجعه منظم: در موارد خفیف، تحت نظر گرفتن روند بیماری می‌تواند کافی باشد.
داروهای کورتونی: کورتیکواستروئیدها از رایج‌ترین درمان‌ها هستند و در کاهش التهاب نقش مؤثری دارند.
داروهای مرتبط با سیستم ایمنی: در برخی بیماران از داروهایی مانند متوترکسات استفاده می‌شود.
آنتی‌بیوتیک‌ها: در صورت وجود شواهد عفونت یا رشد باکتری‌ها تجویز می‌شوند.
تخلیه آبسه: در مواردی که آبسه تشکیل شده باشد، تخلیه آن انجام می‌شود.
جراحی: جراحی معمولاً برای موارد مقاوم به درمان یا ضایعات وسیع در نظر گرفته می‌شود زیرا احتمال عود بیماری پس از جراحی نیز وجود دارد.
مراقبت‌های لازم در ماستیت گرانولوماتوز
رعایت چند نکته در کنترل بهتر بیماری نقش قابل توجهی دارد:
- مراجعه منظم برای پیگیری روند درمان
- مصرف داروها طبق برنامه تعیین‌شده
- رعایت بهداشت پوست پستان
- استفاده از لباس زیر مناسب
- خودداری از فشار دادن توده‌ها یا آبسه‌ها
- توجه به هرگونه تغییر جدید در اندازه یا تعداد ضایعات
- ثبت علائم روزانه برای ارائه به پزشک
بسیاری از متخصصان از جمله دکتر لیلا بهادرزاده بر اهمیت پیگیری منظم و بررسی دوره‌ای بیماران مبتلا به بیماری‌های التهابی پستان تأکید دارند.
راه‌های پیشگیری از ابتلا به ماستیت گرانولوماتوز
با توجه به ناشناخته بودن علت اصلی بیماری، روش قطعی برای پیشگیری وجود ندارد، با این حال برخی اقدامات میتوانند احتمال بروز مشکلات التهابی پستان را کاهش دهند:
- درمان سریع عفونت‌های پستان
- رعایت اصول صحیح شیردهی
- حفظ سلامت سیستم ایمنی
- ترک مصرف دخانیات
- مراجعه به پزشک در صورت مشاهده توده یا تغییرات پوستی
- پیگیری اختلالات هورمونی در صورت وجود
جمع‌بندی
ماستیت گرانولوماتوز یک بیماری التهابی نادر و خوش‌خیم پستان است که می‌تواند از نظر ظاهری شباهت زیادی به سرطان پستان داشته باشد. تشخیص دقیق از طریق نمونه‌برداری انجام می‌شود و درمان بر اساس شرایط هر بیمار انتخاب خواهد شد.
سوالات متداول
خیر. این بیماری ماهیت التهابی و خوش‌خیم دارد، اما به دلیل شباهت ظاهری به سرطان نیازمند بررسی دقیق و نمونه‌برداری است.
در برخی بیماران عود بیماری گزارش شده است و به همین دلیل مراجعه دوره‌ای به پزشک توصیه می‌شود.
شیردهی علت مستقیم بیماری محسوب نمی‌شود، اما بسیاری از بیماران سابقه بارداری و شیردهی در سال‌های پیش از بروز بیماری داشته‌اند.
