ترشحات نوک سینه یکی از مشکلات شایع پستان است که میتواند از یک علت کاملاً خوش‌خیم تا نشانه‌ای خطرناک، طیفی گسترده داشته باشد. نوع ترشح، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن، خودبه‌خودی یا با فشار خارج شدن و وجود علائم همراه مثل توده، درد یا تغییرات پوستی، مسیر تشخیص را به‌طور جدی تغییر می‌دهد. در بسیاری از موارد علت، هورمونی یا التهابی است، اما گاهی ترشح خونی یا مداوم میتواند علت مهم تری داشته باشد که نیاز به بررسی دارد.
ترشحات نوک سینه چیست؟
ترشح از نوک سینه به خروج مایع از مجاری شیری یا ناحیه نوک پستان گفته می‌شود. این ترشح میتواند از هر دو پستان یا فقط یک پستان خارج شود، خودبه‌خودی باشد یا فقط با فشار دادن ایجاد شود و از نظر رنگ و غلظت بسیار متنوع است.
از دید بالینی، هر ترشحی لزوماً خطرناک نیست؛ برای مثال ترشح شیری در دوران شیردهی، بارداری یا حتی گاهی در اثر تحریک مکرر، میتواند طبیعی باشد. با این حال، ترشح غیرشیری، خونی، یک‌طرفه و خودبه‌خودی بیشتر نگران‌کننده است.
ترشحات نوک سینه را بهتر است همیشه در چهار جنبه بررسی کرد:
۱. یک‌طرفه یا دوطرفه بودن
۲. خودبه‌خودی یا با فشار بودن
۳. رنگ ترشح
۴. وجود علائم همراه مثل توده، درد، التهاب، یا تغییرات پوستی
انواع ترشحات رنگی پستان
رنگ ترشح یکی از مهم‌ترین سرنخ‌ها برای تشخیص است. جدول زیر به تفکیک آن‌ها را نشان می‌دهد:
| رنگ ترشح | علت احتمالی | بررسی |
| شیری | پرولاکتین بالا، بارداری، شیردهی، مصرف دارو | اگر خارج از بارداری/شیردهی باشد باید بررسی شود |
| زرد/سبز | معمولاً خوش‌خیم؛ اکتازی مجاری، تغییرات فیبروکیستیک | اغلب دوطرفه و غیرخطرناک‌تر |
| قهوه‌ای | خون قدیمی، اکتازی مجاری یا ضایعات داخل مجاری | نیازمند بررسی دقیق‌تر |
| خونی/صورتی | ضایعات داخل مجاری، پاپیلوم داخل مجرا، بدخیمی | همیشه باید جدی گرفته شود |
| چرکی | عفونت، آبسه، ماستیت | همراه با درد و قرمزی |
علت ترشح از سینه چیست؟
علت ترشح پستان را می‌توان به چند دسته اصلی تقسیم کرد:
۱) علل فیزیولوژیک
این موارد معمولاً خوش‌خیم و وابسته به وضعیت هورمونی هستند:
- بارداری
- شیردهی
- تحریک مکرر نوک پستان
- استرس‌های هورمونی یا فیزیولوژیک
در این حالت ترشح اغلب دوطرفه و شیری است. اگر بیمار باردار یا شیرده نباشد، باید پرولاکتین و تیروئید بررسی شود.
۲) هیپرپرولاکتینمی و اختلالات غدد درون‌ریز
افزایش پرولاکتین یکی از علل مهم ترشح شیری است. علل شایع عبارت‌اند از:
- پرولاکتینوما
- کم‌کاری تیروئید
- نارسایی مزمن کلیه
- بیماری‌های کبدی
- برخی داروها
در این موارد ترشح معمولاً شیری و دوطرفه است و ممکن است با اختلال قاعدگی یا ناباروری همراه باشد.
۳) اکتازی مجاری پستان
اکتازی مجاری یعنی گشاد شدن و التهاب مجاری شیری. این وضعیت بیشتر در سنین بالاتر دیده می‌شود و میتواند ترشح سبز، قهوه‌ای، شفاف ایجاد کند. گاهی با درد، حساسیت یا فرورفتگی نوک پستان همراه است.
۴) عفونت و التهاب پستان
ماستیت یا آبسه پستان، به‌ویژه در دوران شیردهی، میتواند باعث ترشح چرکی شود. علائم شامل درد، قرمزی، تب، احساس توده دردناک است.
۵) ضایعات خوش‌خیم داخل مجاری
مهم‌ترین ضایعه خوش‌خیم، پاپیلوم داخل مجرا است. این ضایعه اغلب با:
- ترشح خونی یا صورتی
- ترشح یک‌طرفه
- خروج خودبه‌خودی ترشح
همراه است.
این مورد از نظر بالینی بسیار مهم است، چون هرچند خوش‌خیم است، اما شبیه ضایعات بدخیم هم ظاهر می‌شود و باید با تصویربرداری و گاهی نمونه‌برداری بررسی شود.
۶) بدخیمی‌های پستان
هرچند بیشتر ترشحات پستان خوش‌خیم‌اند، اما سرطان پستان میتواند با ترشح خود را نشان دهد. برخی علائم شامل موارد زیر می‌شود:
- یک‌طرفه بودن
- خودبه‌خودی بودن
- خونی یا صورتی بودن
- همراهی با توده
- تغییرات نوک پستان یا پوست
در این زمینه، ترشحات نوک سینه نباید صرفاً به‌عنوان علامتی بی‌اهمیت تلقی شوند، مخصوصاً اگر بیمار بالای ۴۰ سال باشد.
۷) تروما یا دستکاری
ضربه، جراحی قبلی یا فشارهای مکرر می‌توانند مجاری را تحریک کرده و باعث ترشح شوند. این علت معمولاً با بررسی شرح‌حال بیمار روشن می‌شود.
روش‌های تشخیص علت ترشح پستان
بررسی درست باید مرحله‌به‌مرحله انجام شود. در معاینه و شرح‌حال، پزشک معمولاً این موارد را بررسی می‌کند:
- معانه اولیه: سن بیمار، وضعیت بارداری یا شیردهی، داروهای مصرفی، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن، رنگ و غلظت ترشح، سابقه خانوادگی سرطان پستان، اختلالات قاعدگی یا ناباروری
- آزمایش: تست بارداری، پرولاکتین، TSH
- تصویربرداری: ماموگرافی، سونوگرافی پستان، گاهی MRI پستان
درمان ترشحات نوک سینه
درمان به علت زمینه‌ای وابسته است و درمان بدون مشخص شدن علت، رویکرد درستی نیست.
۱) درمان علت هورمونی: اگر مشکل ناشی از پرولاکتین بالا یا کم‌کاری تیروئید باشد، دارو هایی برای تنظیم هورمون و درمان تیروئید تجویز می‌شود.
۲) درمان عفونت: در ماستیت یا آبسه ممکن است آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز شود و در صورت نیاز آبسه تخلیه شود.
۳) درمان ضایعات داخل مجاری: اگر پاپیلوم داخل مجرا مطرح باشد، ممکن است پس از بررسی ضایعه برداشته شود.
۴) درمان بدخیمی: در صورت تشخیص ضایعه بدخیم به جراح پستان برای درمان، جراحی و … مراجعه کنید.
جمع‌بندی
تشخیص دقیق علت ترشحات سینه با شرح‌حال کامل، معاینه فیزیکی، آزمایش‌های هورمونی و تصویربرداری مناسب انجام می‌شود.
سوالات متداول
خیر. بسیاری از ترشحات، به‌ویژه ترشح شیری دوطرفه در بارداری، شیردهی یا در اثر تحریک، خوش‌خیم‌اند. اما ترشح خونی، یک‌طرفه و خودبه‌خودی نیاز به بررسی دارد.
این نوع ترشح اغلب در اکتازی مجاری یا تغییرات خوش‌خیم پستان دیده می‌شود، اما اگر مداوم، یک‌طرفه یا همراه با توده باشد باید بررسی شود.
اگر ترشح خونی، خودبه‌خودی، یک‌طرفه، همراه با توده، تغییر پوست یا فرورفتگی نوک پستان باشد، باید به متخصص پستان مراجعه شود.
